Określenia poplon i międzyplon są często używane zamiennie. W codziennych rozmowach rolników zazwyczaj oznaczają rośliny wysiewane pomiędzy dwiema uprawami głównymi, na przykład gorczycę zasianą po zbiorze zboża. Z punktu widzenia terminologii rolniczej międzyplon jest jednak pojęciem szerszym. Poplon można traktować jako jego potoczną lub tradycyjną nazwę, choć znaczenie obu słów w praktyce bardzo często się pokrywa.
Rozróżnienie staje się ważne podczas planowania płodozmianu, składania wniosków o płatności, wybierania mieszanki nasion oraz ustalania terminu siewu i likwidacji roślin. Nie każdy międzyplon wygląda bowiem tak samo. Może zostać wysiany po żniwach, przed rośliną główną albo jeszcze w czasie wzrostu wcześniejszej uprawy.
Czy poplon i międzyplon oznaczają to samo?
W praktyce rolniczej najczęściej tak. Rolnik mówiący o poplonie zwykle ma na myśli uprawę, która zajmuje pole przez stosunkowo krótki okres pomiędzy zbiorem jednej rośliny głównej a siewem następnej. Taką funkcję może pełnić gorczyca, facelia, rzodkiew oleista, wyka, seradela, łubin, owies, żyto lub mieszanka kilku gatunków.
Termin międzyplon dokładniej opisuje miejsce tej uprawy w zmianowaniu. Jest to roślina albo mieszanka roślin uprawiana pomiędzy dwoma plonami głównymi. Nie musi być przeznaczona do zbioru. Może pozostać na polu jako okrywa, zostać przyorana, wymieszana z wierzchnią warstwą gleby albo wykorzystana jako pasza.
Słowo poplon wywodzi się z tradycyjnego nazewnictwa i nadal jest powszechnie stosowane. Najczęściej kojarzy się z uprawą wysiewaną po zbiorze rośliny głównej, czyli z poplonem ścierniskowym. Międzyplon obejmuje natomiast także formy zakładane w innym terminie, między innymi międzyplon ozimy i wsiewkę międzyplonową.
Dlaczego międzyplon jest pojęciem szerszym?
Międzyplony można podzielić według terminu siewu oraz sposobu prowadzenia uprawy. Najbardziej znany jest międzyplon ścierniskowy, wysiewany latem po zbiorze zbóż, rzepaku lub innych roślin wcześnie schodzących z pola. To właśnie ten rodzaj uprawy najczęściej określany jest jako poplon.
Drugą formą jest międzyplon ozimy. Wysiewa się go pod koniec lata lub jesienią, a rośliny pozostają na polu przez zimę. Likwidacja następuje dopiero wiosną przed założeniem kolejnej uprawy. W tej roli mogą występować między innymi żyto, wyka ozima, rzepik, mieszanki traw i roślin bobowatych.
Trzecią grupę tworzą wsiewki międzyplonowe. Nasiona wysiewa się w rosnącą roślinę główną, najczęściej w zboże. Po jego zbiorze wsiewka pozostaje na polu i rozpoczyna intensywny rozwój. Przykładem może być koniczyna, seradela lub mieszanka traw z roślinami bobowatymi.
Poplon kojarzy się głównie z pierwszym wariantem, natomiast międzyplon obejmuje wszystkie wymienione rozwiązania. Z tego powodu w dokumentach urzędowych, programach rolnośrodowiskowych oraz materiałach doradczych częściej pojawia się termin międzyplon.
Czym jest poplon ścierniskowy?
Poplon ścierniskowy wysiewa się bezpośrednio po zbiorze rośliny głównej. Najczęściej przypada to na okres od lipca do końca sierpnia. Termin ma duże znaczenie, ponieważ każdy dzień opóźnienia ogranicza czas potrzebny roślinom na wytworzenie odpowiedniej ilości biomasy.
Do szybko rosnących gatunków należą gorczyca biała, facelia błękitna, rzodkiew oleista, gryka i owies. W mieszankach często wykorzystuje się również wykę, peluszkę, łubin, słonecznik oraz seradelę. Dobór powinien uwzględniać rodzaj gleby, ilość dostępnej wilgoci, termin siewu oraz roślinę planowaną w następnym sezonie.
Międzyplon ścierniskowy może zostać rozdrobniony i wymieszany z glebą jesienią. Możliwe jest także pozostawienie go na powierzchni pola przez zimę. Przemarznięte rośliny tworzą wtedy warstwę ochronną, która ogranicza erozję, spływ powierzchniowy i zaskorupianie gleby.
Właśnie ten rodzaj uprawy jest najczęściej nazywany poplonem. Stwierdzenie, że poplon ścierniskowy jest międzyplonem, jest więc poprawne. Nie każdy międzyplon można jednak określić mianem poplonu ścierniskowego, ponieważ część z nich wysiewa się przed zimą lub jako wsiewkę w roślinę główną.
Co odróżnia międzyplon ozimy?
Międzyplon ozimy ma dłuższy okres wegetacji niż typowy poplon ścierniskowy. Rośliny muszą przetrwać zimę, dlatego wybiera się gatunki odporne na niską temperaturę. Często stosuje się żyto ozime, wykę ozimą, rzepik, życicę wielokwiatową albo mieszanki zbóż z roślinami bobowatymi.
Taki międzyplon dobrze chroni powierzchnię pola w okresie, gdy gleba jest szczególnie narażona na wymywanie składników. Korzenie pozostają aktywne jesienią i ponownie rozpoczynają wzrost wiosną. Dzięki temu rośliny pobierają azot mineralny, który bez okrywy mógłby przemieścić się w głąb profilu glebowego.
Międzyplon ozimy trzeba odpowiednio wcześnie zlikwidować przed siewem uprawy następczej. Zbyt późne zakończenie jego wegetacji może doprowadzić do zużycia znacznej ilości wody. Problem jest szczególnie istotny wiosną na lekkich glebach i w regionach narażonych na niedobór opadów.
W języku potocznym także tę uprawę można usłyszeć pod nazwą poplonu. Dokładniejsze określenie brzmi jednak międzyplon ozimy, ponieważ informuje nie tylko o jego miejscu w zmianowaniu, lecz także o sposobie prowadzenia.
Na czym polega wsiewka międzyplonowa?
Wsiewkę zakłada się przed zbiorem plonu głównego. Nasiona trafiają do rosnącego zboża lub innej uprawy, a młode rośliny rozwijają się początkowo pod jej osłoną. Po żniwach uzyskują dostęp do światła i przestrzeni, dzięki czemu mogą szybko pokryć powierzchnię pola.
Takie rozwiązanie pozwala wykorzystać wilgoć obecną w glebie wiosną. Zmniejsza również ryzyko opóźnienia siewu spowodowanego późnym zbiorem, suszą albo trudnymi warunkami podczas prac pożniwnych. Wsiewka jest już ukorzeniona w chwili, gdy kombajn opuszcza pole.
Najczęściej wykorzystuje się koniczynę czerwoną, koniczynę białą, seradelę, lucernę, trawy oraz mieszanki roślin bobowatych z trawami. Dobór gatunku zależy od stanowiska i sposobu wykorzystania. Wsiewka może zostać przeznaczona na zielony nawóz, paszę albo czasową okrywę gleby.
Określanie wsiewki jako poplonu nie jest dużym błędem w języku codziennym, ponieważ również zajmuje ona miejsce pomiędzy plonami głównymi. W fachowych opisach lepiej używać nazwy wsiewka międzyplonowa, która precyzyjnie wskazuje termin i sposób siewu.
Jakie funkcje pełnią poplony i międzyplony?
Niezależnie od nazwy podstawowym zadaniem tych upraw jest utrzymanie gleby w dobrej kondycji pomiędzy roślinami głównymi. Żywa okrywa ogranicza działanie wiatru i intensywnych opadów. Korzenie stabilizują powierzchnię pola, tworzą kanaliki i poprawiają warunki wodno-powietrzne.
Rośliny międzyplonowe pobierają składniki pozostające po wcześniejszej uprawie. Jest to szczególnie ważne w przypadku azotu, który łatwo przemieszcza się wraz z wodą. Po rozkładzie biomasy część zgromadzonych składników może zostać ponownie wykorzystana przez roślinę następczą.
Gatunki bobowate, takie jak wyka, peluszka, łubin, seradela i koniczyna, współpracują z bakteriami brodawkowymi. Dzięki temu mogą wiązać azot atmosferyczny. Z kolei gorczyca, facelia, owies lub rzodkiew nie zwiększają jego ilości w taki sposób, ale bardzo dobrze przechwytują azot obecny już w glebie.
Międzyplony dostarczają również materii organicznej. Po rozdrobnieniu roślin ich resztki stają się pokarmem dla mikroorganizmów glebowych. Regularne stosowanie takich upraw może poprawiać strukturę gruzełkowatą, zdolność zatrzymywania wody oraz odporność gleby na zagęszczenie.
Czy każdy poplon powinien być przyorany?
Poplon nie musi być głęboko przyorany. Sposób likwidacji zależy od gatunku, ilości biomasy, terminu oraz rodzaju uprawy następczej. Rośliny można rozdrobnić mulczerem, wałem nożowym albo kosiarką, a następnie płytko wymieszać z glebą. Można je także pozostawić na powierzchni do wiosny.
Głębokie przykrycie świeżej, nierozdrobnionej masy może spowolnić rozkład i pogorszyć warunki tlenowe. Szczególnie trudne do zagospodarowania są stare, zdrewniałe łodygi gorczycy, słonecznika lub wysokich mieszanek. Wcześniejsze rozdrobnienie ułatwia równomierne rozmieszczenie resztek.
Rośliny bobowate zazwyczaj rozkładają się szybciej, ponieważ ich tkanki zawierają dużo azotu. Zboża i trawy dostarczają więcej materiału bogatego w węgiel, dlatego ich rozkład może trwać dłużej. Mieszanki pozwalają uzyskać bardziej zrównoważoną masę organiczną niż jednogatunkowy zasiew.
Pozostawienie międzyplonu na zimę ma sens zwłaszcza wtedy, gdy ważna jest ochrona powierzchni gleby. Przemarznięta biomasa ogranicza tworzenie skorupy i zmniejsza parowanie. Wiosną może zostać wymieszana z glebą podczas płytkiej uprawy.
Jak poprawnie używać obu określeń?
W zwykłej rozmowie można stosować słowa poplon i międzyplon zamiennie, ponieważ zazwyczaj odnoszą się do tej samej idei. Oba określają dodatkową uprawę prowadzoną pomiędzy dwoma plonami głównymi. Różnica dotyczy przede wszystkim zakresu i precyzji nazewnictwa.
Międzyplon jest terminem bardziej oficjalnym i obejmuje międzyplony ścierniskowe, ozime oraz wsiewki. Poplon jest nazwą tradycyjną, najczęściej odnoszoną do roślin wysiewanych po żniwach. W materiałach dotyczących dopłat, warunkowości lub konkretnych zobowiązań najlepiej posługiwać się dokładnym określeniem występującym w dokumentacji.
Przy planowaniu uprawy większe znaczenie od samej nazwy mają termin siewu, skład mieszanki, długość utrzymania roślin oraz sposób ich likwidacji. Gorczyca wysiana w sierpniu może być jednocześnie nazywana poplonem i międzyplonem ścierniskowym. Wyka z żytem pozostawiona do wiosny będzie międzyplonem ozimym, natomiast koniczyna wysiana w zboże stanowi wsiewkę międzyplonową.
Takie rozróżnienie pozwala łatwiej dobrać gatunki do stanowiska i uniknąć nieporozumień. W gospodarstwie nadal może funkcjonować proste określenie poplon, lecz w dokumentach i zaleceniach agrotechnicznych dokładna nazwa międzyplonu najlepiej opisuje termin siewu, przebieg wegetacji oraz rolę roślin na polu.
Źródło: www.agromechanika.net.pl
