Przejście na emeryturę rolniczą nie musi oznaczać sprzedaży, darowizny ani wydzierżawienia gospodarstwa. Od 15 czerwca 2022 roku prowadzenie działalności rolniczej nie wpływa na wysokość emerytury z KRUS. Rolnik może więc zachować ziemię, nadal ją uprawiać i otrzymywać pełne świadczenie. Inne zasady mogą jednak dotyczyć renty rolniczej, zobowiązań wynikających z programów pomocowych oraz dopłat przyznawanych osobie, która faktycznie korzysta z gruntów.
Ile ziemi może sobie zostawić rolnik na emeryturze?
Emeryt pobierający zwykłą emeryturę rolniczą może pozostawić sobie całe gospodarstwo. Obowiązujące przepisy nie wprowadzają limitu hektarów, który należałoby zachować, sprzedać albo przekazać następcy. Może to być kilka arów, 5 ha, 30 ha, a nawet znacznie większy areał.
Powierzchnia ziemi nie decyduje również o zmniejszeniu wysokości emerytury rolniczej. Od 15 czerwca 2022 roku emeryci nie muszą przekazywać własności i posiadania gospodarstwa ani oddawać go w dzierżawę, aby otrzymywać świadczenie w pełnej wysokości. Mogą zachować grunty i nadal prowadzić działalność rolniczą.
Wcześniej funkcjonowały zasady, które uzależniały wypłatę części uzupełniającej świadczenia od zaprzestania działalności rolniczej. To właśnie dlatego wielu rolników nadal sądzi, że przed przejściem na emeryturę trzeba przepisać gospodarstwo na dzieci albo zawrzeć umowę dzierżawy. W odniesieniu do emerytury rolniczej wymóg ten już nie obowiązuje.
Czy rolnik musi oddać ziemię, przechodząc na emeryturę?
Rolnik ubiegający się o zwykłą emeryturę z KRUS nie musi oddawać gospodarstwa. Może zachować własność gruntów, budynków, maszyn i zwierząt oraz samodzielnie decydować o dalszym sposobie prowadzenia produkcji.
Prawo do emerytury rolniczej zależy przede wszystkim od osiągnięcia wieku emerytalnego oraz odpowiedniego okresu ubezpieczenia. Standardowo wiek emerytalny wynosi 60 lat dla kobiety i 65 lat dla mężczyzny, a wymagany okres podlegania ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu to co najmniej 25 lat. Przepisy regulujące te warunki nie wymagają obecnie sprzedaży ani przekazania gospodarstwa.
Rolnik może jednak dobrowolnie przekazać ziemię następcy, sprzedać ją albo wydzierżawić. Taka decyzja może wynikać ze stanu zdrowia, braku możliwości dalszej pracy, planów rodzinnych lub chęci uporządkowania spraw majątkowych. Nie jest jednak warunkiem otrzymania pełnej emerytury rolniczej.
Przed przekazaniem gospodarstwa warto sprawdzić, czy na nieruchomości nie ciążą zobowiązania wynikające z programów finansowanych przez ARiMR. Zmiana właściciela lub posiadacza w trakcie realizacji wieloletniego zobowiązania może wymagać przekazania go następcy albo poinformowania Agencji.
Czy emeryt KRUS może mieć ziemię?
Emeryt KRUS może być właścicielem ziemi rolnej bez ograniczenia jej powierzchni. Może ją użytkować samodzielnie, oddać w dzierżawę, użyczyć członkowi rodziny albo pozostawić czasowo nieużytkowaną, o ile nie narusza obowiązków związanych z utrzymaniem gruntów.
Samo posiadanie ziemi i pobieranie emerytury nie wykluczają się. Rolnik może więc jednocześnie otrzymywać świadczenie, siać, zbierać plony, utrzymywać zwierzęta i sprzedawać produkty pochodzące z gospodarstwa. KRUS wprost wskazuje, że od czerwca 2022 roku prowadzenie działalności rolniczej nie wpływa na wysokość emerytury rolniczej.
Trzeba jednak odróżnić emeryturę od renty rolniczej z tytułu niezdolności do pracy oraz niektórych rent rodzinnych. W tych przypadkach prowadzenie działalności rolniczej może nadal wpływać na wypłatę części uzupełniającej świadczenia. Osoba pobierająca rentę nie powinna więc automatycznie stosować zasad przewidzianych dla emeryta.
Znaczenie ma również to, kto faktycznie prowadzi gospodarstwo. Własność gruntu nie zawsze oznacza jego osobiste użytkowanie. Emeryt może pozostać właścicielem, ale przekazać ziemię dzierżawcy. Wówczas to dzierżawca zazwyczaj organizuje produkcję, ponosi koszty i odpowiada za wykonanie prac rolniczych.
Czy trzeba przekazać gospodarstwo dzieciom?
Przepisanie ziemi na syna, córkę albo inną osobę nie jest konieczne do uzyskania zwykłej emerytury rolniczej. Rodzic może zachować całe gospodarstwo i przekazać je dopiero w wybranym przez siebie momencie.
Darowizna dokonana zbyt wcześnie może mieć poważne konsekwencje. Po podpisaniu aktu notarialnego właścicielem staje się obdarowany, a dotychczasowy rolnik traci prawo do samodzielnego rozporządzania nieruchomością. W umowie można ustanowić służebność mieszkania, prawo użytkowania części gruntu albo inne zabezpieczenia, ale powinny być one dokładnie opisane.
Alternatywą jest dzierżawa. Pozwala zachować własność, a jednocześnie przekazać innej osobie prowadzenie produkcji. Umowa powinna określać czas trwania, wysokość czynszu, sposób użytkowania ziemi oraz to, kto będzie ubiegał się o płatności obszarowe.
Decyzji nie należy podejmować wyłącznie dlatego, że ktoś powołuje się na dawne przepisy. Z punktu widzenia wypłaty pełnej emerytury KRUS przekazanie gospodarstwa nie jest obecnie obowiązkowe.
Czy ziemię można oddać w dzierżawę i nadal pobierać emeryturę?
Emeryt może wydzierżawić część lub całe gospodarstwo i nadal pobierać emeryturę rolniczą. Dzierżawa nie powoduje utraty świadczenia, podobnie jak samodzielne prowadzenie gospodarstwa nie prowadzi do jego zmniejszenia.
Umowę najlepiej zawrzeć na piśmie. Powinna zawierać dokładne oznaczenie działek, okres obowiązywania, zasady płatności czynszu oraz informacje dotyczące korzystania z budynków, urządzeń i dróg dojazdowych. Pisemny dokument ułatwia późniejsze wykazanie, kto faktycznie posiadał i użytkował grunty.
Ma to szczególne znaczenie przy dopłatach. Płatności nie przysługują automatycznie osobie wpisanej w księdze wieczystej, lecz rolnikowi, który posiada grunt na wymagany dzień i rzeczywiście prowadzi na nim działalność rolniczą. Właściciel, który oddał ziemię dzierżawcy i nie zajmuje się produkcją, nie powinien składać wniosku na te same działki.
Czy rolnik-emeryt może pobierać dopłaty bezpośrednie?
Tak, emeryt KRUS może otrzymywać dopłaty bezpośrednie. Sam fakt pobierania emerytury nie wyklucza go z systemu wsparcia. Musi jednak spełnić takie same wymagania jak pozostali wnioskodawcy, w tym prowadzić działalność rolniczą i posiadać deklarowane grunty.
W 2026 roku płatności są przyznawane rolnikowi aktywnemu zawodowo. Zasadniczo łączna powierzchnia gruntów zatwierdzonych do podstawowego wsparcia powinna wynosić co najmniej 1 ha. Wyjątek może dotyczyć gospodarstw o mniejszej powierzchni, które spełniają warunki płatności do zwierząt lub dobrostanu i osiągają wymagany minimalny poziom należnego wsparcia.
Grunty zgłoszone do płatności muszą pozostawać w posiadaniu wnioskodawcy 31 maja 2026 roku. Pojedyncza deklarowana działka rolna powinna mieć co najmniej 0,1 ha i znajdować się na obszarze uznawanym za kwalifikujący się hektar.
Najważniejsze jest faktyczne prowadzenie działalności. ARiMR wyjaśnia, że do płatności uprawniona jest osoba, która podejmuje decyzje dotyczące gospodarstwa, organizuje prace i odpowiada za produkcję. Właściciel pobierający jedynie czynsz od dzierżawcy nie powinien ubiegać się o dopłaty do wydzierżawionej ziemi.
Emeryt jako rolnik aktywny zawodowo
Otrzymywanie emerytury nie oznacza automatycznie utraty statusu rolnika aktywnego zawodowo. Jeżeli kwota płatności bezpośrednich otrzymanych za poprzedni rok nie przekroczyła równowartości 5000 euro, wnioskodawca jest co do zasady uznawany za aktywnego zawodowo, z uwzględnieniem pozostałych zasad programu.
Dodatkowe wymagania mogą dotyczyć osób prowadzących rodzaje działalności znajdujące się na liście wykluczającej, takie jak administrowanie stałymi terenami sportowymi, świadczenie usług kolejowych, zarządzanie portem lotniczym, wodociągami lub prowadzenie obrotu nieruchomościami. Takie osoby mogą wykazać rzeczywisty związek swojej działalności z rolnictwem za pomocą dokumentów dotyczących przychodów i otrzymanego wsparcia.
Typowy emeryt, który nadal uprawia własne pola, podejmuje decyzje dotyczące zasiewów, ponosi koszty i zbiera plony, może złożyć wniosek o dopłaty. Musi jednak przestrzegać zasad warunkowości i wymagań właściwych dla wybranych płatności lub ekoschematów.
Kto pobiera dopłaty po przekazaniu ziemi?
Po sprzedaży ziemi prawo do ubiegania się o wsparcie przechodzi co do zasady na osobę, która przejęła gospodarstwo i rzeczywiście je prowadzi. Podobna sytuacja występuje przy dzierżawie. Płatności powinien otrzymać faktyczny użytkownik, a nie właściciel, który nie wykonuje działalności rolniczej.
Jeżeli przekazanie całego gospodarstwa następuje po złożeniu wniosku, mogą mieć zastosowanie procedury przejęcia praw do płatności. W kampanii 2026 ARiMR opisuje odrębne zasady dla przekazania gospodarstwa do 31 maja oraz po tej dacie. Sposób postępowania zależy od rodzaju wsparcia i terminu przejęcia gruntów.
Nie można skutecznie ubiegać się o płatność do gruntu, który w tym samym okresie został zgłoszony przez inną osobę. Spór pomiędzy właścicielem a dzierżawcą może opóźnić rozpatrywanie wniosku i wymagać przedstawienia umowy, dokumentów oraz dowodów faktycznego użytkowania.
Czy emeryt może powiększyć gospodarstwo?
Emeryt rolniczy może nie tylko zatrzymać posiadaną ziemię, ale również kupić lub wydzierżawić kolejne grunty. Sama powierzchnia gospodarstwa nie wpływa na wypłatę jego emerytury z KRUS.
Zakup ziemi rolnej podlega jednak ogólnym zasadom obrotu nieruchomościami rolnymi. Możliwość nabycia konkretnej działki zależy między innymi od jej powierzchni, statusu kupującego i warunków przewidzianych w przepisach. Są to zagadnienia niezależne od prawa do świadczenia emerytalnego.
Powiększenie areału może też zwiększyć zakres obowiązków związanych z podatkiem rolnym, utrzymaniem gruntów i przestrzeganiem wymagań dopłat. Emeryt powinien więc ocenić nie tylko możliwość prawną, lecz także koszty i zdolność do dalszego prowadzenia produkcji.
Czy od zachowanej ziemi płaci się podatek rolny?
Przejście na emeryturę nie powoduje automatycznego zwolnienia z podatku rolnego. Obowiązek nadal może ciążyć na właścicielu, posiadaczu samoistnym albo użytkowniku wieczystym gruntów. W określonych sytuacjach podatnikiem może być również posiadacz gruntów należących do państwa lub samorządu.
Jeżeli ziemia zostaje wydzierżawiona, strony powinny ustalić, kto faktycznie ponosi ciężar podatku i innych kosztów. Ustalenia umowne nie zawsze zmieniają jednak osobę uznawaną za podatnika przez przepisy, dlatego zapis umowy trzeba dopasować do konkretnej sytuacji.
Informacje o wysokości zobowiązania przekazuje gmina. Na wymiar podatku wpływają między innymi rodzaj gruntów, ich powierzchnia i liczba hektarów przeliczeniowych. Sam status emeryta nie jest wystarczającą podstawą do niewnoszenia należności.
Na co uważać przed przejściem na emeryturę?
Przed złożeniem wniosku warto sprawdzić w KRUS długość okresów ubezpieczenia oraz dokumenty potwierdzające opłacanie składek. Prawo do standardowej emerytury rolniczej wymaga ukończenia 60 lat przez kobietę lub 65 lat przez mężczyznę oraz co najmniej 25 lat ubezpieczenia emerytalno-rentowego.
Należy również przejrzeć umowy i decyzje związane z gospodarstwem. Szczególnej uwagi wymagają zobowiązania rolno-środowiskowe, ekologiczne, inwestycyjne, zalesieniowe oraz inne formy pomocy rozłożone na kilka lat. Przekazanie gruntów może wymagać podjęcia dodatkowych działań wobec ARiMR.
Rolnik powinien zdecydować, czy nadal będzie sam prowadził gospodarstwo, czy odda je innej osobie. Od tej decyzji zależy między innymi to, kto może składać wniosek o dopłaty, wykonywać obowiązki wynikające z programów i ponosić koszty produkcji.
Emerytura KRUS nie wymaga obecnie pozbycia się nawet części gospodarstwa. Rolnik może zachować dowolną liczbę hektarów, nadal je uprawiać i pobierać pełne świadczenie. Gdy ziemia zostanie wydzierżawiona, dopłaty powinien otrzymywać faktyczny użytkownik. Przed darowizną, sprzedażą lub dzierżawą warto natomiast sprawdzić istniejące zobowiązania i dokładnie określić prawa obu stron w umowie.
Źródło: www.agromechanika.net.pl
