Dobry termin zbioru kukurydzy na kiszonkę decyduje o jakości paszy, jej wartości energetycznej oraz przebiegu fermentacji w silosie. Zbyt wczesny zbiór daje materiał nadmiernie wilgotny, natomiast zbyt późny może utrudniać rozdrobnienie i dokładne ubicie sieczki. Sama ocena kolb nie wystarcza, bo liczy się stan całej rośliny.
Po czym poznać, że kukurydza nadaje się do zbioru na kiszonkę?
Najważniejszym wskaźnikiem jest zawartość suchej masy całej rośliny. W praktyce kukurydza przeznaczona na kiszonkę najczęściej powinna być zbierana wtedy, gdy zawiera około 30-35% suchej masy. W wielu gospodarstwach za bardzo dobry moment uznaje się poziom około 32-35%.
W tym okresie ziarno jest już dobrze wypełnione skrobią, ale łodygi i liście nadal zawierają na tyle dużo wilgoci, aby materiał można było skutecznie rozdrobnić i ubić. Taki kompromis jest ważny, ponieważ dobra kiszonka musi łączyć wysoką wartość pokarmową z odpowiednimi warunkami do fermentacji.
Nie należy kierować się jedynie wyglądem plantacji z drogi. Kukurydza może wyglądać na mocno dojrzałą, a po sprawdzeniu całych roślin okazuje się, że łodygi nadal zawierają dużo wody. Zdarza się również sytuacja odwrotna, gdy rośliny szybko zasychają wskutek suszy, ale ziarno nie osiągnęło jeszcze odpowiedniej dojrzałości.
Dlaczego wygląd kolby może być mylący?
Kolba jest bardzo ważną częścią kukurydzy, ale przy zbiorze na kiszonkę do sieczkarni trafia cała nadziemna część rośliny. Oznacza to, że liczy się nie tylko ziarno, ale również osadka, łodyga i liście.
Może się zdarzyć, że ziarno będzie wyglądało na dojrzałe i stosunkowo twarde, podczas gdy łodyga nadal pozostanie zielona i soczysta. W takim przypadku cała roślina może mieć zbyt mało suchej masy, aby zbiór był optymalny.
Z kolei podczas suszy liście mogą zasychać bardzo szybko. Z daleka plantacja wygląda wtedy tak, jakby kukurydza była już gotowa do koszenia. Tymczasem szybkie zasychanie części wegetatywnych nie zawsze oznacza odpowiednią zawartość skrobi w ziarnie.
Ocena wyłącznie kolb może więc doprowadzić zarówno do zbyt wczesnego, jak i zbyt późnego zbioru.
Co mówi linia mleczna w ziarnie kukurydzy?
Jednym z prostych sposobów oceny dojrzałości jest obserwacja tak zwanej linii mlecznej. Po przełamaniu ziarniaka można zauważyć granicę pomiędzy jego twardszą, bardziej szklistą częścią a miękką częścią zawierającą jeszcze mleczną treść.
W miarę dojrzewania kukurydzy linia mleczna przesuwa się w kierunku podstawy ziarna. Przy zbiorze na kiszonkę często przyjmuje się, że odpowiedni moment przypada wówczas, gdy linia znajduje się mniej więcej w połowie lub około dwóch trzecich długości ziarniaka.
To jednak tylko wskaźnik pomocniczy. W zależności od odmiany, warunków pogodowych i stanu plantacji relacja pomiędzy dojrzałością ziarna a suchą masą całej rośliny może wyglądać inaczej. Z tego powodu obserwację linii mlecznej najlepiej łączyć z oceną całych roślin.
Jak sprawdzić suchą masę kukurydzy?
Najpewniejszym sposobem jest pobranie reprezentatywnej próbki z pola. Nie powinno się ścinać tylko jednej rośliny przy drodze albo na skraju plantacji, ponieważ takie miejsca mogą znacząco różnić się od środka łanu.
Warto pobrać kilka lub kilkanaście roślin z różnych fragmentów pola, rozdrobnić je i dokładnie wymieszać. Dopiero z tak przygotowanego materiału pobiera się próbkę do oznaczenia suchej masy.
Pomiar polega na porównaniu masy materiału przed suszeniem i po usunięciu z niego wody. Można wykonać go w gospodarstwie przy użyciu odpowiedniego sprzętu albo przekazać próbkę do laboratorium czy doradcy żywieniowego.
Największą zaletą takiego pomiaru jest możliwość podejmowania decyzji na podstawie rzeczywistego stanu roślin, a nie tylko obserwacji wizualnej.
Jak wygląda kukurydza w odpowiedniej fazie do zbioru?
Kukurydza gotowa do zbioru na kiszonkę nie powinna przypominać całkowicie zaschniętej rośliny. Dolne liście często są już suche, ale wyższe części mogą nadal pozostawać zielone.
Łodyga stopniowo traci wodę, jednak wciąż powinna zachowywać pewną elastyczność. Ziarno jest już wyraźnie wypełnione, a po jego naciśnięciu nie wypływa z niego duża ilość mlecznego płynu charakterystycznego dla wcześniejszych faz rozwoju.
Kolby są dobrze wykształcone, a udział ziarna w masie rośliny jest wysoki. To właśnie wtedy kukurydza zaczyna oferować korzystne połączenie skrobi, włókna i wilgotności potrzebnej do prawidłowego zakiszania.
Co się stanie, gdy kukurydza zostanie skoszona za wcześnie?
Zbyt wczesny zbiór oznacza zwykle niską zawartość suchej masy i dużą ilość wody. Taki materiał łatwo się ugniata, ale może być problematyczny podczas zakiszania.
Przy bardzo mokrej sieczce może dochodzić do wycieku soków kiszonkarskich, a wraz z nimi tracona jest część składników pokarmowych. Mniejsza dojrzałość ziarna oznacza również niższą zawartość skrobi, czyli jednego z głównych źródeł energii w kiszonce kukurydzianej.
Zbyt wilgotna masa może też sprzyjać niepożądanym procesom fermentacyjnym. Jeśli materiał nie zostanie odpowiednio przygotowany, jakość kiszonki może być gorsza, mimo że rośliny wyglądały na zdrowe i soczyste w momencie zbioru.
Dlaczego zbyt późny zbiór również jest niekorzystny?
Przetrzymanie kukurydzy na polu zwiększa zawartość suchej masy, ale po przekroczeniu odpowiedniego stadium pojawiają się kolejne problemy. Łodygi i liście stają się suche, a materiał trudniej dokładnie ubić.
W silosie mogą pozostawać wtedy przestrzenie wypełnione powietrzem. Utrudnia to stworzenie warunków beztlenowych i może zwiększać ryzyko rozwoju drożdży oraz pleśni.
Bardzo twarde ziarno wymaga również dokładnego rozgniecenia podczas zbioru. Jeśli procesor ziarnowy jest źle ustawiony albo sieczkarnia nie radzi sobie z rozdrobnieniem materiału, całe ziarna mogą później przechodzić przez przewód pokarmowy zwierząt i nie być w pełni wykorzystane.
Zbyt późny zbiór zwiększa również ryzyko wylegania roślin i strat na polu, szczególnie gdy pojawi się silny wiatr albo pogorszenie pogody.
Czy suche liście oznaczają, że trzeba już wjechać sieczkarnią?
Nie. Suche liście mogą wskazywać na postępujące dojrzewanie, ale równie dobrze mogą być skutkiem niedoboru wody, chorób albo uszkodzeń roślin.
W okresach suszy dolne liście mogą zasychać bardzo szybko. Plantacja wygląda wtedy na bardziej dojrzałą, niż jest w rzeczywistości. Ziarno może nadal zawierać za mało skrobi, a cała roślina mieć nieodpowiednią strukturę do zbioru.
Warto również sprawdzać kondycję łodyg. Jeśli zaczynają tracić wytrzymałość, rośnie ryzyko łamania i wylegania. W takim przypadku czasem trzeba przyspieszyć zbiór, nawet jeśli parametry nie są jeszcze idealne.
Jak często kontrolować kukurydzę przed zbiorem?
Pierwsze dokładniejsze kontrole warto rozpocząć około dwóch tygodni przed przewidywanym terminem zbioru. Na początku można sprawdzać pole co kilka dni, obserwując zmiany w ziarnie, łodygach i liściach.
Przy ciepłej, suchej pogodzie tempo dojrzewania może znacznie przyspieszyć. Zawartość suchej masy potrafi wtedy wzrosnąć w krótkim czasie, więc kilkudniowe opóźnienie może sprawić, że rośliny staną się wyraźnie bardziej suche.
Przy chłodniejszej i wilgotnej pogodzie zmiany zachodzą wolniej. Nie można więc zakładać, że kukurydza każdego roku będzie gotowa do zbioru dokładnie w tym samym terminie.
Czy odmiana kukurydzy wpływa na termin zbioru?
Tak. Mieszańce różnią się tempem dojrzewania, liczbą FAO oraz zdolnością do utrzymywania zielonych liści i łodyg. Wcześniejsze odmiany zwykle szybciej osiągają dojrzałość, natomiast późniejsze mogą dłużej pozostawać zielone.
Znaczenie ma również cecha stay-green. Odmiany o silnym stay-green mogą długo zachowywać zielony wygląd części wegetatywnych, mimo że kolby są już dobrze dojrzałe. W takim przypadku sama barwa rośliny jest szczególnie zawodnym wskaźnikiem.
Na jednym gospodarstwie różnice mogą występować nawet pomiędzy polami obsianymi w podobnym terminie. Stanowisko, dostępność wody, nawożenie i lokalne warunki pogodowe wpływają na tempo dojrzewania.
Jak przygotować kukurydzę do dobrego zakiszania?
Termin zbioru to tylko jeden z elementów decydujących o jakości kiszonki. Równie ważne jest odpowiednie rozdrobnienie materiału. Im bardziej sucha kukurydza, tym większego znaczenia nabiera prawidłowa długość sieczki i skuteczne uszkodzenie ziaren.
Po przejeździe sieczkarni warto obejrzeć świeży materiał. Ziarna powinny być rozgniecione lub uszkodzone, a nie pozostawać w całości. Jeśli w pryzmie będzie dużo całych ziarniaków, część skrobi może zostać później niewykorzystana przez zwierzęta.
Sieczkę trzeba możliwie szybko transportować do silosu, równomiernie rozkładać cienkimi warstwami i intensywnie ugniatać. Ograniczenie dostępu powietrza pozwala rozpocząć właściwą fermentację i zmniejsza straty paszy.
Kiedy najlepiej rozpocząć zbiór kukurydzy na kiszonkę?
Najlepszy moment pojawia się wtedy, gdy kilka wskaźników daje podobny obraz. Warto jednocześnie sprawdzić zawartość suchej masy całej rośliny, stopień dojrzałości ziarna, położenie linii mlecznej, stan liści i łodyg oraz prognozowane warunki pogodowe.
Przy zawartości około 32-35% suchej masy kukurydza zazwyczaj znajduje się w bardzo dobrym stadium do zakiszania. Ziarno dostarcza już dużo skrobi, a części zielone nadal mają wilgotność umożliwiającą skuteczne zagęszczenie materiału.
Największym błędem jest czekanie, aż wszystkie kolby i liście będą wyglądały na całkowicie dojrzałe. Kukurydza na kiszonkę nie jest zbierana tak samo jak kukurydza na ziarno. Liczy się właściwa dojrzałość całej rośliny, bo to ona ostatecznie trafia do silosu i będzie stanowiła paszę przez kolejne miesiące.
Źródło: www.agromechanika.net.pl
