Uprawa pszenicy ozimej na słabszych stanowiskach wiąże się z większym ryzykiem spadku plonów, szczególnie w latach z niedoborem opadów. Nie oznacza to jednak, że trzeba z niej całkowicie rezygnować, ponieważ na rynku dostępne są odmiany o mniejszych wymaganiach glebowych, lepiej przystosowane do okresowej suszy i mniej zasobnych stanowisk. Sprawdzamy, które odmiany warto wziąć pod uwagę na podstawie danych COBORU i charakterystyk hodowlanych.
Czy pszenica ozima nadaje się na słabe gleby?
Pszenica ozima należy do zbóż o dużych wymaganiach siedliskowych i najlepiej plonuje na glebach żyznych, zasobnych w składniki pokarmowe, o dobrej strukturze i uregulowanym odczynie. Z tego względu tradycyjnie zaleca się jej uprawę przede wszystkim na glebach klas I, II i III, a także na odpowiednich stanowiskach klasy IV. Na słabszych glebach również można uprawiać pszenicę ozimą, jednak powodzenie zależy od właściwego doboru odmiany i warunków konkretnego pola. Istotna jest nie tylko klasa bonitacyjna, lecz także zawartość próchnicy, zdolność zatrzymywania wody, pH i zasobność gleby w fosfor, potas oraz magnez.
Wybierając pszenicę na słabsze stanowiska, warto zwracać uwagę na tolerancję okresowych niedoborów wody, rozwój systemu korzeniowego, zimotrwałość i odporność na choroby, a duże znaczenie ma także stabilność plonowania w różnych sezonach, ponieważ odmiana osiągająca bardzo wysokie wyniki na żyznym stanowisku niekoniecznie będzie równie dobrym wyborem na lekkiej, szybko przesychającej glebie.
Pszenica ozima Opoka
Pszenica ozima Opoka to odmiana jakościowa należąca do grupy A, wyhodowana przez Hodowlę Roślin Strzelce. Charakterystyczną cechą odmiany jest zdolność do przystosowania się do mniej korzystnych warunków siedliskowych – hodowca określa jej wymagania glebowe jako niskie i wskazuje na przydatność do uprawy na słabszych oraz mozaikowatych glebach.
Odmiana wykazuje podwyższoną tolerancję na suszę i okresowe niedobory wody, co jest to szczególnie istotne na polach, na których wiosną dochodzi do szybkiego przesychania wierzchniej warstwy gleby. Opoka charakteryzuje się również dobrą zimotrwałością, ocenianą na 4,5 punktu w skali COBORU.
Opoka wytwarza grube, dobrze wyrównane ziarno o dobrych parametrach jakościowych, a w 2026 roku odmiana znalazła się na Listach Odmian Zalecanych COBORU w pięciu województwach.
Pszenica ozima RGT Kilimanjaro
Pszenica ozima RGT Kilimanjaro to jakościowa pszenica ozima grupy A, której wymagania glebowe określone są przez producenta jako średnie do niskich, co oznacza, że nadaje się do uprawy na słabszych stanowiskach, wykazując jednocześnie dużą tolerancję na okresową suszę. RGT Kilimanjaro wyróżnia się również wysoką zdolnością krzewienia oraz regeneracji po zimie (mrozoodporność na poziomie 4,5 punktu), co ma znaczenie w przypadku uszkodzenia części roślin przez mróz.
Według materiałów hodowlanych odmiana dobrze radzi sobie także przy mniej korzystnych przedplonach, w tym po zbożach i kukurydzy. RGT Kilimanjaro harakteryzuje się wysoką odpornością na wyleganie, korzystnym profilem zdrowotności i figuruje na LOZ COBORU na 2026 rok w czterech województwach.
Pszenica ozima Symetria
Symetria jest odmianą chlebową grupy B, pochodzącą z Hodowli Roślin Smolice. Hodowca rekomenduje ją na gleby słabe, średnie oraz dobre, wskazując na możliwość uprawy nawet na stanowiskach granicznych dla pszenicy. Ważną cechą tej odmiany jest wysoka tolerancja na zakwaszenie gleby oraz duża tolerancja na przejściowe niedobory wody, dlatego może być rozważana do siewu na polach o zróżnicowanej strukturze, gdzie warunki wilgotnościowe nie są jednakowe na całej powierzchni.
Odmiana charakteryzuje się wysoką zimotrwałością i dużą zdolnością krzewienia, a według hodowcy wyróżnia się także dobrą odpornością na choroby grzybowe oraz stabilnym plonowaniem na różnych poziomach agrotechniki.
Symetria to jedna z propozycji dla rolników poszukujących pszenicy chlebowej przystosowanej do zróżnicowanych warunków uprawy, która znalazła się w 2026 roku na listach zalecanych odmian w sześciu województwach.
Pszenica ozima Persona
Pszenica ozima Persona to odmiana, która w zestawieniu COBORU należy do odmian chlebowych grupy B i także pochodzi z Hodowli Roślin Smolice. Odmiana została zarejestrowana w Polsce w 2023 roku, a hodowca wskazuje możliwość jej uprawy na stanowiskach słabych, średnich i dobrych. Persona toleruje okresowe niedobory wody oraz wysokie temperatury, a jej cechą charakterystyczną jest bardzo wysoka odporność na wyleganie i dobra zimotrwałość.
W odróżnieniu od Symetrii tolerancja Persony na zakwaszenie gleby określana jest jako średnia, dlatego przy jej wyborze szczególną uwagę warto zwrócić na uregulowanie odczynu stanowiska.
Na Listach Odmian Zalecanych COBORU na 2026 rok Persona znalazła się w czterech województwach.
Pszenica ozima Fuzja
Pszenica ozima Fuzja to jakościowa odmiana pszenicy ozimej grupy A, oferowana przez Poznańską Hodowlę Roślin. W charakterystyce hodowlanej jej wymagania glebowe zostały określone jako niskie, a Fuzja wyróżnia się także wysoką tolerancją na zakwaszenie gleby.
Fuzja posiada gen półkarłowatości, dlatego rośliny osiągają zazwyczaj jedynie około 92 cm wysokości, a sztywna słoma zapewnia wysoką odporność na wyleganie. Odmiana wykazuje również dobrą zdolność krzewienia, a hodowca wskazuje na możliwość stosowania niższej obsady wysiewu w odpowiednich warunkach. W badaniach rejestrowych COBORU prowadzonych w latach 2021–2023 Fuzja osiągała plony na poziomie 101–103% wzorca, zależnie od roku i poziomu agrotechniki. W zestawieniu LOZ na 2026 rok odmiana otrzymała jedną wstępną rekomendację.
Pszenica ozima Pallas
Pszenica ozima Pallas to jakościowa odmiana grupy A, zarejestrowana w Polsce w 2022 roku. Producentem odmiany jest Saaten-Union, według którego Pallas sprawdza się również na bardziej kwaśnych oraz suchszych stanowiskach pszennych.
Odmiana charakteryzuje się wysoką odpornością na wyleganie, a jej dodatkowym atutem jest obecność genu Pch1, zapewniającego odporność na łamliwość podstawy źdźbła. Pallas może być interesującym wyborem do siewu na polach narażonych na przejściowe niedobory wody. Nie należy jednak utożsamiać jej tolerancji na suchsze stanowiska z możliwością uzyskania wysokich plonów na każdej glebie piaszczystej. W 2026 roku Pallas była rekomendowana przez COBORU do uprawy w trzech województwach.
Pszenica ozima Sova
Pszenica ozima Sova to jakościowa pszenica ozima grupy A, która wyróżnia się szerokim zasięgiem rekomendacji regionalnych. W 2026 roku znalazła się na LOZ COBORU aż w 12 województwach, co stanowiło najwyższy wynik wśród odmian jakościowych.
Jej wymagania glebowe określane są jako przeciętne, dlatego nie należy przedstawiać jej jako odmiany o jednoznacznie niskich wymaganiach. Materiały producenta wskazują jednak na przydatność odmiany do uprawy na stanowiskach dobrych, mozaikowatych oraz słabszych.
Odmiana Sova charakteryzuje się dobrą zimotrwałością, odpornością na wyleganie i korzystnym profilem zdrowotności, a w doświadczeniach COBORU utrzymywała plonowanie na poziomie zbliżonym do wzorca lub nieco wyższym w kolejnych sezonach. Sova może być zatem rozważana na stanowiskach o umiarkowanie słabszej jakości, szczególnie tam, gdzie rolnikowi zależy na połączeniu adaptacji do różnych warunków z dobrymi parametrami ziarna.
Jaka pszenica ozima na gleby klasy IV i V?
Geby klasy IVa często pozwalają na prowadzenie uprawy pszenicy ozimej, zwłaszcza przy dobrej zasobności i właściwej gospodarce wodnej, a trudniejsze warunki występują na lekkich glebach klasy IVb, gdzie ograniczeniem może być niewielka ilość wody dostępnej dla roślin. Na takich polach warto w pierwszej kolejności przyjrzeć się odmianom, których hodowcy jednoznacznie wskazują niskie lub średnio-niskie wymagania glebowe. Do tej grupy należą między innymi Opoka, RGT Kilimanjaro i Fuzja, a na stanowiskach mozaikowatych warto również rozważyć Symetrię lub Personę.
Na glebach klasy V sytuacja jest bardziej skomplikowana, a przy niewielkiej zawartości próchnicy, kwaśnym odczynie i niedostatecznej pojemności wodnej nawet odmiana tolerancyjna na trudniejsze warunki może plonować niezadowalająco. W przypadku bardzo słabych gleb klasy V i VI rozsądniejszym rozwiązaniem może okazać się uprawa pszenżyta ozimego albo żyta, które mają mniejsze wymagania glebowe niż pszenica.
Co mówią wyniki COBORU o pszenicy na słabe gleby?
Centralny Ośrodek Badania Odmian Roślin Uprawnych prowadzi doświadczenia pozwalające porównywać odmiany pod względem plonowania, zimotrwałości, odporności na choroby i innych cech użytkowych. Wyniki plonowania prezentowane są między innymi dla dwóch poziomów agrotechniki – poziom a1 oznacza przeciętny poziom agrotechniki, natomiast a2 obejmuje intensywniejszą technologię uprawy.
Nie oznacza to jednak, że wyniki na poziomie a1 przedstawiają plonowanie na słabych glebach, ponieważ niższy poziom agrotechniki nie jest równoznaczny z gorszym stanowiskiem. Przy poszukiwaniu odmian o małych wymaganiach glebowych konieczne jest więc uwzględnienie również charakterystyk hodowców i wyników doświadczeń lokalnych. Listy Odmian Zalecanych COBORU stanowią dodatkową pomoc, ponieważ wskazują odmiany rekomendowane w poszczególnych województwach. Sama liczba rekomendacji nie świadczy jednak o tym, że dana pszenica ma niskie wymagania glebowe.
O czym pamiętać, uprawiając pszenicę ozimą na słabym stanowisku?
Dobór odmiany to tylko jeden z elementów decydujących o powodzeniu uprawy. Na glebach lżejszych szczególnie ważne jest ograniczenie strat wilgoci i zapewnienie roślinom odpowiednich warunków do rozwoju systemu korzeniowego. Przed siewem warto wykonać analizę gleby, która pozwoli ocenić jej odczyn oraz zasobność w składniki pokarmowe. Pszenica ozima najlepiej rozwija się przy pH zbliżonym do obojętnego, najczęściej w przedziale około 6,0–7,0.
Istotne jest również prawidłowe ustalenie obsady roślin. Zbyt gęsty siew na stanowisku o ograniczonych zasobach wody może zwiększać konkurencję między roślinami, a normę wysiewu należy dostosować do odmiany, terminu siewu, masy tysiąca ziaren i zdolności kiełkowania materiału siewnego.
Na słabszych glebach należy także zadbać o właściwe nawożenie potasem, który uczestniczy w regulacji gospodarki wodnej roślin. Dawki nawozów powinny wynikać z analizy zasobności gleby i zakładanego, realistycznego plonu, a samo zwiększenie nawożenia azotowego nie zrekompensuje niedoboru wody ani niekorzystnej struktury stanowiska.
W przypadku pól o dużej zmienności glebowej przydatne może być również porównanie dwóch odmian na osobnych fragmentach pola. Takie doświadczenie pozwala ocenić nie tylko wysokość zbioru, lecz także reakcję roślin na suszę, termin dojrzewania oraz wyrównanie ziarna w warunkach konkretnego gospodarstwa.
Źródła: https://coboru.gov.pl/Publikacje_COBORU/LOZ/LOZ_2026.pdf
https://coboru.gov.pl/Publikacje_COBORU/Wstepne_wyniki_PDO/WWPO_PO_zboza_ozime_2026.pdf
https://coboru.gov.pl/Publikacje_COBORU/Listy_opisowe/LOO_2026_RR_ZBOZA.pdf
