Świnia złotnicka pstra należy do rodzimych ras świń, które wyróżniają się wysoką odpornością, niewielkimi wymaganiami żywieniowymi oraz bardzo dobrą jakością mięsa. Choć pod względem tempa wzrostu i mięsności ustępuje wielu innym rasom, ma cechy szczególnie cenione w hodowli ekologicznej i ekstensywnej. Jej historia sięga pierwszych lat po zakończeniu II wojny światowej, a zachowanie charakterystycznego genotypu stało się jednym z celów polskiej hodowli zachowawczej.
Historia świni złotnickiej pstrej. Początki rasy sięgają lat 40. XX wieku
Powstanie rasy złotnickiej pstrej wiąże się z badaniami prowadzonymi w latach 1946–1949 przez prof. dr. hab. Stefana Alexandrowicza. Naukowiec zajmował się wówczas prymitywnymi populacjami świń występującymi na terenie województwa olsztyńskiego.
W wyniku tych prac Akademia Rolnicza w Poznaniu zakupiła 18 loszek i 5 knurków pochodzących od zwierząt przywiezionych przez przesiedleńców z okolic Wilna i Nowogródka. Były to mieszańce świń długouchych oraz krótkouchych, z wyraźną przewagą cech charakterystycznych dla pierwszej grupy. Przypuszczano również, że w ich pochodzeniu mogły uczestniczyć świnie rasy wielkiej białej angielskiej.
Zakupione zwierzęta trafiły do Rolniczego Zakładu Doświadczalnego Złotniki, należącego do poznańskiej uczelni i to właśnie tam rozpoczęto prace hodowlane, które doprowadziły do ukształtowania dwóch odrębnych ras. Początkowa populacja była bardzo niejednorodna, a świnie różniły się budową ciała, cechami użytkowymi oraz umaszczeniem. Najliczniejszą grupę stanowiły osobniki biało-czarne i białe, jednak spotykano także zwierzęta czarne, szare, rude oraz pręgowane.
Początkowo do hodowli wybierano przede wszystkim świnie wykazujące cechy prymitywne, a z czasem większą uwagę zaczęto zwracać na właściwości użytkowe, rezygnując z nadmiernego przywiązywania wagi do elementów budowy, które nie miały znaczenia produkcyjnego. Odpowiednio prowadzona selekcja i indywidualne dobieranie zwierząt do kojarzeń pozwoliły wyodrębnić dwie odmiany: Złotnicką białą o użytkowości mięsnej oraz złotnicką pstrą, reprezentującą typ mięsno-słoninowy. Przełom nastąpił w 1962 roku, kiedy obie odmiany oficjalnie uznano za osobne rasy i otwarto dla nich księgi zwierząt hodowlanych.
Hodowla zachowawcza świni złotnickiej pstrej
Rozwój hodowli świni złotnickiej pstrej początkowo koncentrował się w województwie olsztyńskim. Zwierzęta utrzymywano między innymi w zakładzie Polskiej Akademii Nauk w Popielnie oraz w Państwowym Gospodarstwie Rolnym w Parczu. W kolejnych latach powstawały nowe chlewnie zarodowe, a hodowlę prowadzono również w KPGR Manieczki w województwie poznańskim, a także w KPGR Chwaliszewo, Zakład Chraplewo, na terenie ówczesnego województwa bydgoskiego.
W 1984 roku rasę złotnicką pstrą objęto programem hodowli zachowawczej, a decyzja ta miała szczególne znaczenie dla ochrony jej zasobów genetycznych, ponieważ w porównaniu z innymi rasami świń utrzymywanymi w Polsce złotnicka pstra wyróżniała się bowiem dużym zróżnicowaniem genów. Zachowanie odrębnego genotypu pozwala chronić cechy, które przez lata kształtowały się w tej populacji, w tym odporność oraz zdolność przystosowania do mniej intensywnych warunków chowu.
Jak wygląda użytkowość świni złotnickiej pstrej?
Świnie złotnickie pstre są zwierzętami późno dojrzewającymi, zaliczanymi do typu mięsno-słoninowego z przewagą cech mięsnych. Nie należą do ras wyróżniających się szczególnie szybkim wzrostem ani wysoką wydajnością rzeźną. Średnie dzienne przyrosty masy ciała wynoszą około 450–500 g, natomiast mięsność kształtuje się na poziomie około 46% – parametry te są stosunkowo niskie w porównaniu z wynikami osiąganymi przez inne rasy świń objęte hodowlą zachowawczą.
Duże znaczenie ma jednak sposób utrzymywania zwierząt, a złotnickie pstre spotykane są przede wszystkim w gospodarstwach ekologicznych, gdzie stosuje się ekstensywne metody chowu. W takich warunkach maksymalizacja tempa przyrostów nie stanowi podstawowego celu produkcji.
Ważną zaletą rasy są również dobre cechy rozpłodowe. Lochy tej rasy wykazują odpowiedni poziom użytkowości reprodukcyjnej, a ponadto wyróżniają się opiekuńczością macierzyńską, co jest szczególnie istotne w gospodarstwach prowadzących własny rozród i odchów prosiąt.
Dlaczego świnia złotnicka pstra jest ceniona przez hodowców?
Jednym z największych atutów tej rasy jest jej naturalna odporność na czynniki chorobotwórcze, która w połączeniu z niewielkimi wymaganiami paszowymi sprawia, że złotnicka pstra dobrze wpisuje się w model mniej intensywnej produkcji trzody chlewnej. Zwierzęta nie wymagają tak intensywnego żywienia jak rasy selekcjonowane przede wszystkim pod kątem szybkich przyrostów i wysokiej mięsności, a ich cechy użytkowe są szczególnie przydatne w gospodarstwach preferujących tradycyjne metody utrzymania.
Nie bez znaczenia pozostaje również wartość hodowlana tej populacji, a zróżnicowany zestaw genów i zachowane właściwości rodzimej rasy sprawiają, że jej znaczenie wykracza poza samą produkcję żywca wieprzowego.
Mięso świni złotnickiej pstrej. Co je wyróżnia?
Pomimo stosunkowo niskiej mięsności świnia złotnicka pstra jest ceniona ze względu na jakość pozyskiwanego surowca, a właściwości mięsa stanowią jeden z najważniejszych argumentów przemawiających za utrzymywaniem tej rodzimej rasy. Szczególnie istotne są wyniki badań dotyczących występowania wad jakościowych, w których dotychczas nie stwierdzono u tuczników złotnickich pstrych wady PSE, czyli mięsa bladego, miękkiego i wodnistego (jest to niepożądana cecha surowca wieprzowego, wpływająca na jego przydatność przetwórczą).
Mięso tej rasy znajduje zastosowanie przede wszystkim w produkcji regionalnych wyrobów mięsnych, a ze względu na swoje właściwości szczególnie dobrze nadaje się do przygotowywania tradycyjnych wędlin dojrzewających, w których jakość surowca ma duże znaczenie dla uzyskania odpowiedniego produktu.
Źródło: https://ksb.izoo.krakow.pl/breeds/view?id=22
