Niewielki silnik, charakterystyczny dźwięk dwóch cylindrów i konstrukcja, którą można naprawić bez zaawansowanej elektroniki. Ursus C-330 przez dziesięciolecia był jednym z najbardziej rozpoznawalnych ciągników w polskim rolnictwie i choć jego produkcję zakończono niemal 40 lat temu, popularna trzydziestka nadal znajduje zastosowanie w gospodarstwach.
Ursus C-330. Kiedy rozpoczęła się produkcja legendarnej trzydziestki?
Historia Ursusa C-330 rozpoczęła się w 1967 roku, kiedy Zakłady Mechaniczne Ursus w Warszawie wprowadziły do produkcji następcę modelu C-328. Był to kolejny etap rozwoju polskiej rodziny lekkich traktorów, zapoczątkowanej przez Ursusa C-325. W porównaniu z poprzednikiem zwiększono moc silnika z 28 do 30 KM, zmodyfikowano konstrukcję przedniej osi i wprowadzono rozwiązania usprawniające codzienną eksploatację. Pomimo tych modyfikacji, Ursus C-330 zachował najważniejsze cechy wcześniejszych modeli czyli niewielkie rozmiary, prosty układ napędowy i możliwość współpracy z podstawowymi maszynami rolniczymi.
Produkcja standardowego Ursusa C-330 trwała od 1967 do 1987 roku. Ciągnik był dedykowany przede wszystkim gospodarstwom indywidualnym, w których liczyły się uniwersalność i rozsądne koszty użytkowania. Wraz z upływem czasu, model C-330 stał się stałym elementem krajobrazu polskiej wsi; pracował podczas przygotowywania gleby, siewu, zbioru pasz i przewozu płodów rolnych, a niewielkie gabaryty umożliwiały również wykonywanie prac w sadach, ogrodach oraz na ciasnych podwórzach gospodarskich.
Ursus C-330: Dane techniczne i najważniejsze parametry
Pod względem konstrukcji Ursus C-330 należy do lekkich ciągników rolniczych z napędem na tylną oś, a jego budowa została podporządkowana współpracy z maszynami o stosunkowo niewielkim zapotrzebowaniu na moc.
| Parametr | Ursus C-330 |
|---|---|
| Lata produkcji | 1967-1987 |
| Producent | Zakłady Mechaniczne Ursus |
| Model silnika | Ursus S-312C |
| Moc znamionowa | 30 KM (22,4 kW) |
| Liczba cylindrów | 2 |
| Pojemność silnika | 1960 cm³ |
| Obroty znamionowe | 2200 obr./min |
| Maksymalny moment obrotowy | 100 Nm |
| Skrzynia biegów | 6 do przodu, 2 wsteczne |
| Napęd | Na tylne koła (2WD) |
| Prędkość maksymalna | ok. 23,4 km/h |
| Udźwig podnośnika | 700 kg |
| Wał odbioru mocy (WOM) | 540 obr./min |
| Pojemność zbiornika paliwa | 35 l |
| Masa własna | ok. 1495 kg |
Podane wartości odnoszą się do standardowego modelu C-330, a masa i niektóre wymiary mogą różnić się w zależności od wyposażenia, ogumienia oraz zastosowanych modyfikacji.
Silnik Ursus C-330. Dwa cylindry i nieskomplikowana konstrukcja
Sercem ciągnika Ursus C-330 był wysokoprężny silnik S-312C o pojemności 1960 cm³, czyli czterosuwowa jednostka z bezpośrednim wtryskiem paliwa, chłodzona cieczą. Silnik ten jest w stanie rozwinąć moc znamionową około 30 KM przy 2200 obr./min, a maksymalny moment obrotowy wynosi 100 Nm i jest osiągany w zakresie około 1600-1800 obr./min. Taka charakterystyka pozwala wykorzystywać ciągnik podczas prac wymagających utrzymywania umiarkowanej prędkości jazdy. Jedną z najbardziej rozpoznawalnych cech jednostki S-312C jest charakterystyczny odgłos pracy, który wynika między innymi z dwucylindrowej konstrukcji i stosunkowo niskiej prędkości obrotowej silnika.
Z technicznego punktu widzenia dużą zaletą pozostaje nieskomplikowany układ zasilania paliwem – silnik wykorzystuje mechaniczną pompę wtryskową, a jego działanie nie wymaga elektronicznych sterowników. W przeciwieństwie do współczesnych jednostek napędowych wiele czynności diagnostycznych i naprawczych można wykonać przy użyciu tradycyjnych narzędzi warsztatowych. Nie oznacza to jednak całkowitej bezawaryjności – stan układu chłodzenia, smarowania, wtryskiwaczy i pompy wtryskowej bezpośrednio wpływa na sprawność oraz trwałość silnika, a szczególnie istotne jest utrzymywanie właściwego ciśnienia oleju i unikanie przegrzewania jednostki napędowej.
Skrzynia biegów, hydraulika i WOM. Z jakimi maszynami współpracuje C-330?
Ursus C-330 został wyposażony w mechaniczną, niesynchronizowaną skrzynię biegów. Trzy podstawowe przełożenia do jazdy w przód współpracują z dwustopniowym reduktorem, co daje łącznie sześć biegów do przodu i dwa wsteczne. Rozwiązanie to pozwala dobrać prędkość do rodzaju wykonywanej pracy, a niskie przełożenia przydają się podczas uprawy gleby, natomiast wyższe umożliwiają przejazdy transportowe.
Ciągnik wykorzystuje suche, dwustopniowe sprzęgło, a jego konstrukcja umożliwia osobne sterowanie napędem jazdy oraz napędem wału odbioru mocy. WOM może pracować z prędkością znamionową 540 obr./min, co pozwala współpracować z wieloma tradycyjnymi maszynami rolniczymi. Tylny podnośnik hydrauliczny ma nominalny udźwig 700 kg na końcach dolnych ramion, a dzięki trzypunktowemu układowi zawieszenia Ursus C-330 może współpracować między innymi z:
- niewielkimi pługami i bronami,
- kultywatorami oraz obsypnikami,
- siewnikami i rozsiewaczami nawozów,
- opryskiwaczami polowymi,
- kosiarkami i przetrząsaczami,
- lekkimi maszynami do uprawy międzyrzędowej.
Ograniczeniem podczas cięższych prac pozostaje napęd wyłącznie na tylne koła, w efekcie czego na mokrej lub grząskiej glebie niewielki Ursus może mieć problemy z przyczepnością, szczególnie przy współpracy z narzędziami stawiającymi duży opór.
Dlaczego Ursus C-330 nadal pracuje w polskich gospodarstwach?
Współczesne ciągniki rolnicze oferują znacznie większą moc, komfort obsługi i możliwości współpracy z zaawansowanymi maszynami. Mimo to C-330 wciąż ma cechy, które okazują się przydatne przy mniej wymagających zadaniach. Jego największym atutem jest prostota, która wynika z mechanicznego układu napędowego, łatwego dostępu do wielu podzespołów i możliwość przeprowadzania napraw bez specjalistycznego sprzętu elektronicznego ograniczają zależność użytkownika od rozbudowanego zaplecza serwisowego.
Niewielkie wymiary ułatwiają również manewrowanie w miejscach, gdzie większe ciągniki mają trudności, a przy pracy z lekkim opryskiwaczem, rozsiewaczem lub przyczepą moc 30 KM może być w zupełności wystarczająca.’
Z drugiej strony konstrukcja ma swoje ograniczenia, a sandardowy C-330 nie zapewnia takiego komfortu jak nowoczesne maszyny, a mechaniczny układ kierowniczy bez wspomagania wymaga większej siły podczas manewrowania. Na nierównym terenie oraz przy długotrwałej pracy operator odczuwa również brak współczesnych rozwiązań poprawiających ergonomię.
Ursus C-330 jako zabytek polskiej techniki rolniczej
Historia trzydziestki nie ogranicza się już wyłącznie do jej zastosowania w rolnictwie, a coraz większą uwagę przyciągają egzemplarze zachowane w oryginalnym stanie, z fabrycznym malowaniem i wyposażeniem. Przykładem jest Ursus C-330 z 1972 roku, który w 2021 roku trafił do zbiorów Muzeum Wsi Radomskiej. Ciągnik zachował oryginalne elementy, w tym lampy, daszek i stelaż osłon operatora, a wraz z maszyną pozyskano również drewnianą skrzynię, w której fabrycznie znajdowały się narzędzia oraz dodatkowe wyposażenie.
Takie egzemplarze dokumentują nie tylko rozwój polskiego przemysłu maszyn rolniczych, ale również zmiany zachodzące w gospodarstwach w drugiej połowie XX wieku. Dla wielu rolników Ursus C-330 był pierwszym własnym ciągnikiem, który pozwolił ograniczyć pracę ręczną i wykorzystanie zwierząt pociągowych.
Dzisiaj trzydziestka funkcjonuje równocześnie jako maszyna użytkowa i przedmiot zainteresowania kolekcjonerów, a odrestaurowane ciągniki pojawiają się na wystawach zabytkowej techniki, zlotach oraz wydarzeniach rolniczych, przypominając o okresie, w którym niewielki, trzydziestokonny Ursus był jednym z podstawowych narzędzi pracy w polskim gospodarstwie.
Źródło: Fabryczna Instrukcja napraw Ursus C-330 i C-335 z 1986 roku, danych technicznych Konedata oraz materiału Muzeum Wsi Radomskiej.
